Şubat 2008 tarihli, “Uluslararası Özel Hukuk Yasası” başlıklı yazımda Türkiye de yapılan boşanmaların Belçika’da tanınması ve yapılacak işlemlerle ilgili yazmıştım.
Belçika mahkemeleri tarafından alınan kararların, özellikle boşanma kararlarının, Türkiye de tanınması ve işlem görmesiyle ilgili Belçika’da yaşayan Türkiye kökenli göçmenlerin karşılaştıkları sorunlar nedeniyle, bu sayımızda bu konuya tekrar yer vermek istedim.
Belçika’ın çifte vatandaşlığı tanıması nedeniyle Belçika’daki Türk göçmenler iki vatandaşlığa sahip olmaktadır. Haliyle, Belçika’da yapılan resmi ve hukuksal işlemlerin (velayet, evlenme, boşanma, vs.) resmi ve hukuksal hakların korunması amacıyla Türkiye’de de yapılması, yani Türkiye’deki resmi kurumlar tarafından tanınması gerekmektedir. Bu kapsamda, Belçika mahkemelerince hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve Belçika hukuk kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan mahkeme kararlarının, Türkiye’de icra edilmesi, yetkili Türk mahkemesi tarafından tanıma veya tenfiz kararı verilmesine bağlıdır.
Nedir tanıma ve tenfiz ?
- Tanıma : “Yabancı bir mahkeme kararının tanınması, onun kesin hüküm kuvvetinin ülkeye de teşmili (yayılması) anlamına gelir. Yabancı kararın hukuki neticeleri, yabancı mahkeme devletinin hukukuna göre tayin edilir. Yabancı mahkeme hukuku ayrıca özellikle kesin hüküm kuvvetinin maddi ve şahsi kapsamını tespit eder. Tanınmayan veya tanınmaya ehil olmayan yabancı bir mahkeme kararı, bir mahkeme ilamı olarak herhangi bir hukuki etkiye sahip olamaz.
- Tenfiz: “Yabancı bir mahkeme kararının tenfizi ise onun icra edilebilirliği demektir. Yani ilamın yerine getirilmesi, resmi olarak tanınıp Türkiye’de resmi merci veya adli mercilerde yürürlüğe girmesidir.
Tenfiz işlemi:
Tenfiz davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemeleridir. Kesinleşmiş yabancı mahkeme kararının aslı ve onanmış tercümesi dosyaya sunulunca mahkeme tenfize dair kararını vermektedir. Yabancı ülkelerden verilen boşanma, velayet, alacak gibi hukuk davalarına dair kararlar tenfiz kararı alınmadan Türkiye'de icra edilemez; yani Belçika’da alınan boşanma kararları Türkiye’de tenfiz edilmeden hiçbir hukuki geçerlilik taşımaz. Yabancı mahkeme tarafından alınan boşanma kararı, Türkiye’deki yetkili mahkeme tarafından, tenfiz kararı ile bölge nüfus idaresine gönderildikten sonra kabul edilmiş olur ve eşler boşanmış sayılırlar.
Tenfiz işlemi için tarafların hakim huzurunda bulunma imkanı bulunmadığı takdirde kendilerini temsilen, vekalet göndererek, avukat tayin etmeleri gerekmektedir. Aksi takdirde yetkili mahkeme tarafından ilgili kişiye tebligat gönderilir ki bu durum da karara varılmasını iki, üç ay geciktirmektedir.
Özetle istenilen şartlar:
1- Yabancı Mahkeme tarafından verilmiş bir mahkeme kararının aslı olması, verilen bu kararın kesinleşmiş olması ve mahkeme hükmü niteliği taşıması gerekir.
2- Yabancı mahkeme kararının tamamının (eksik tercüme kabul edilemez) yeminli tercüman tarafından Türkçe'ye tercüme edilmiş ve resmi kurumlar tarafından tasdik edilmiş ( tercümeyi onama – légalisation -echtverklaring ve apostille) aslı gerekmektedir.
3- Türkiye Cumhuriyeti ile mahkeme kararının verildiği yabancı devlet arasında yasadan doğan fiili veya hukuki karşılıklılık (mütekabiliyet) veya bu konuda anlaşma (sözleşme – Türkiye ve Belçika arasında mevcuttur) olmalıdır.
4- Yabancı mahkeme hükmünün kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir, (örneğin Türk hukukunda aslonan velayet konusunda küçüklerin menfaatleridir -Ruhsal ve düşünsel gelişimi-). Eğer bu kural göz ardı edilmiş ise tenfiz kararı verilemez.
5- Mahkeme kararının Türk mahkemelerinin kesin yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması gerekir .
6- Türklerin kişi hallerine ilişkin yabancı mahkeme kararında Türk kanunlar ihtilafı kuralları gereğince, yetkili kılınan hukukun uygulanmamış ve Türk vatandaşı olan davalının tenfize bu yönde itiraz etmemiş olması gerekir. Diğer bir anlatımla Türk kanunlar ihtilafı kuralları gereğince Türklerin boşanma davaları için öngörülen hukukunun uygulanmadığının belirlenmesi ve bu yönde davalının itirazda bulunması halinde tenfiz kararı verilemez.
Türkiye’ye gönderilecek kesinleşmiş boşanma kararı asliye mahkemelerinden temin edilinebilir. Kararın tercümesi, T.C Baskonsolosluğunda onandıktan ve, karar Belçika Dışişleri Bakanlığı’nda (27, rue des petits Carmes, 1000 Bruxelles) “appostillendikten” sonra Türkiye’ye gönderilmelidir.
15/12/2009, Nihat Dursun
Binfikir gazetesi Kasım 2009 sayısında yayınlanmıştır
