Uluslararası Özel Hukuk Yasası (U.Ö.H.Y) bir yabancının belli bir ülkedeki hukuksal durumuyla (sonuçlanmış olsun olmasın) ilgili özel durumlara çözüm bulmak için belirlenen hukuksal kurallardır. Bu hukuk birden fazla devlet sistemi ve hukukuyla ilgili durumları ele alır. Bir yabancının başka bir ülkedeki hukuksal sorunu ile ilgili uyuşmazlıklarda yurttaşlık yasası bir tarafa bırakılıp, soruna Uluslararası Özel Hukuk Yasası çerçevesinde çözüm aranır.
Uluslararası Özel Hukuk Yasası kaynağını uluslararası hukuksal sözleşmelerden (Birleşmiş Milletler Hukuksal Sözleşmesi, Avrupa Birliği Hukuksal
sözleşmesi, Lahey Hukuksal Sözleşmesi, vs.) ve her ülkenin kendi iç hukukundan almaktadır. Bu hukukla ilgili anlaşmazlıkların çözümü için de ülkelerarası çok yönlü veya ikili sözleşmeler (örneğin Türkiye ve Belçika arasındaki iki sözleşmeler) imzalanmıştır.
U.Ö.H.Y ticaret hukuku, aile hukuku, vatandaşlık, evlâtlık edinme... gibi birçok alanda uygulanmaktadır. Geniş kapsamlı ve karmaşık olan U.Ö.H.Y’nin, siz okurları ilgilendiren aile hukuku ile ilgili bölümünü ele alalım.
Belçika’da 1 Ekim 2004 tarihinden itibaren uygulamaya konulan yasa, aynı tarihten itibaren gerek Belçika dışında gerekse Belçika içerisinde iki farklı uyruklu kişi arasında kararlaştırılan evlilik ve boşanma işlemlerinde, veya aynı uyruktan olmalarına rağmen Belçika dışında yapılan evlilik veya boşanma kararlarında uygulama görmektedir.
Bu tarihten beri yürürlüğe konan birkaç uygulamayı örneklersek; resmi belgelerle birlikte istenilen tasdik şerhi, yani “apossille” (5 Ekim 1961 tarihli
Lahey Sözleşmesi kapsamında Türkiye’nin vermesi gereken resmi belge) belgesi, doğum veya evlenme kayıt örneği, evlenme ehliyet belgesi, … gibi
belgelerin bu yasa kapsamında uluslararası formu, yani birkaç dilde hazırlanmış örnekleri istenmektedir. Ayrıca oturumsuz olsa da yabancı uyruklu kişinin Belçika’da Belçika vatandaşı ile evlenme “hakkı” yine bu yasa kapsamına girmektedir.
Yeterince hukuksal içerikli olan U.Ö.H.Y ile ilgili geniş bilgi vermek bu köşede olanaksız. Ancak siz okurları en çok ilgilendiren bu yasa kapsamındaki
iki konuyu özetlemek istedim.
Yabancı uyrukluların Belçika’da evlilik için yapacakları resmi prosedür
Evlenecek kişilerin ilk önce eşlerden birinin ikamet ettiği belediye evlenme dairesine, gerekli resmi belgeler eşliğinde evlilik için beyanda bulunmaları gerekmektedir. Evlilik beyanında yabancı uyruklu (resmi oturumu yoksa) taraftan doğum kayıt örneği, hüviyetini belirten belge (pasaport, ...), vatandaşlık belgesi, bekar olduğunu kanıtlayan belge, ikametgah ilmuhaberi ve ikinci evlilik ise, boşanma kararı gibi belgeler istenmektedir. Nikah için
müracaat kabulünden sonraki 14. günden itibaren altı ay içerisinde nikah kıyılmalıdır; aksi takdirde müracaat yenilenir.
Resmi nikâhın ertelenmesi
Yapılan resmi işlemlere rağmen yetkili memur ek bir anket yapma amacıyla nikah tarihini, önceden belirtilen nikah tarihinden itibaren, iki ay erteleyebilir. Bu süre içerisinde müracaatla ilgili yeni kararlar alınmamış ise, altı aylık süre geçmiş olsa bile, nikah dairesi müracaatta bulunan kişilerin nikahını kıymak zorundadır (Medeni Kanun’un 167’nci maddesi).
Diğer taraftan yetkili memur, yapılacak evlilikle ilgili şüpheli gördüğü gayri resmi bir durum karşısında nikâhın yapılmasına karşı gelip müracaatı Bölge
Asliye Hukuk Mahkemesi’ne iletebilir.
Yabancı ülkelerde yapılan evliliklerin Belçika’da tanınması
Yabancı ülkelerde yapılan evlilikler Belçika Medeni Kanunu’nun öngördüğü “prensipler” dahilinde yapılmış ise otomatik olarak tanınmaktadır. Ancak
yapılan evlilik başka amaçlı olup hile karışmış ise tanınmamaktadır. Gerek Belçika’da gerekse yabancı ülkelerde yapılan evliliklere hile karışmış ise yetkili Bölge Mahkemeleri’nin birkaç yıl geçmiş olsa bile, bu evlilikleri iptal etme yetkisi vardır (U.Ö.H.Y’nin 27, 43, 46 ve 47’nci maddeleri)
Yabancı ülkelerde yapılan boşanmaların Belçika’da tanınması
Yabancı ülkelerde yapılan boşanmalar Belçika Medeni Kanunu’nun öngördüğü “prensipler” dahilinde yapılmış ise otomatik olarak tanınmaktadır.
Bu işlem için boşanma kararının aslı “apossille” belgesi eşliğinde, tercümesi yapılarak (ikamet ettiğiniz bölgenin diline) bağlı bulunduğunuz Belediye
Nüfus İdaresi’ne iletilmesi gerekmektedir. Ancak yapılan boşanma işlemine hileli bir durum karıştığında; örneğin taraflardan birinin haberi olmadan
yapılan boşanma, bu durumda bölge mahkemeleri U.Ö.H.Y kapsamında, yapılan müracaatları reddedebilmektedir.
01/03/2009, Nihat Dursun, Binfikir Gazetesi Şubat 2008 köşe yazısı
