Evde TV’de, yolda otomobildeki radyoda, gazetede, işyerinde... her yerde liste halinde hangi fabrikanın kapandığı, hangi işyerinden kaç kişinin atıldığı haberleri... Evet “Avrupa’da bir hayalet kol geziyor”.
Belçika Merkez Bankası Başkanı Guy Quaden “Belçika’da ekonomik krizin etkilerinin daha önce tahmin edilenden daha ağır olacağını” açıkladı. Belçika son 70 yılın en ağır krizini yaşıyor. Kriz 57 bin Belçikalının da işini kaybetmesine yol açacak. Quaden kriz nedeniyle Belçikalı ailelerin yüzde 20 daha fakirleşeceği ve daha az tüketeceklerini söyledi.
Belçika’nın en büyük kredi sigortacısı Euler Hermes bu yıl 10 bin şirketin iflas etmesini bekliyor. Bu sayı geçen yıla göre yüzde 17.5 daha fazla. Graydon Araştırma Bürosunun verilerine göre ise Ocak ayında Belçika’da iflas rekoru kırıldı. Görmemek, hissetmemek mümkün değil, “Avrupa’da bir hayalet kol geziyor”.
Sahi Avrupa’da kol gezen bu hayalet hangi kitabın ilk cümlesi? Türk tiyatrosunun önemli isimlerinden Şahika Tekand, yazıp yönettiği ve oyuncuları arasında yer aldığı “Karanlık Korkusu” oyunundan sonra sohbet ettiği “Binfikir Oyuncuları” tiyatro grubuna, oyunda geçen bu cümlenin hangi kitabın ilk cümlesi olduğunu sordu.
Studio Oyuncuları, 0090 Sanat Festivali çerçevesinde Brüksel Güzel Sanatlar Sarayı’nda (BOZAR) sahneledikleri Karanlık Korkusu oyununda eşsiz performansları ile dikkat çektiler. Oyun aslında yedi monologun iç içe geçerek oluşturduğu tek bir monolog ve Brüksel’de “Korkunun, korkulan şeyin kendisinden çok daha korkunç olduğu gerçeğini” sahneye taşıdı.
Şahika Tekand, Binfikir Tiyatro Okulu’nun öğrencileriyle oyunu değerlendirerek, oyunculuk konusunda sohbet etti. Tekand, yılların deneyiminden imbikle damıtılmış bilgi ve önerilerini Binfikir Tiyatrosu öğrencileri ile paylaştı. Brüksel’de bir amatör tiyatro topluluğunun kurulmasında büyük katkıları bulunan Tekand benim için “Tiyatro’nun Oğuz Aral’ı”. Tekand sanatında “İlaç prospektüsünden de Shakespeare oyunları kadar değerli bir oyun çıkarılabilir. Çünkü tiyatro harekettir” diyecek kadar deneysellik ve yaratıcılık sembolü olsa da genç yetenekleri görünce küçümsemeden teşvik eden, takdir eden ve cesaret veren bir sanatçı olarak çıkıyor karşınıza.
Tekand sıkça “Avrupa’da bir hayalet kol geziyor” cümlesinin kullanıldığı oyunuyla ilgili olarak şunları söylüyor:
“Avrupa bu ekonomik krizi yaşarken bazı şeyleri yeniden hatırlayacak. Çünkü son 20 yıldır öyle güvenli, öyle korumalı bir hayat yaşandı ki, insanlar aslında içinde bulundukları tragedyayı anlamadılar, ama ilk ekonomik kriz vurduğunda, toplu işten çıkarmalar, büyük şirket çöküşleri yaşanmaya başlar ve o zaman Avrupa yeniden umutsuz olmak nasıl bir şeydir belki de bununla yüzleşmeye başlar. Sadece Avrupa değil bütün dünya. Doğrusunu söylemek gerekirse artık orta yaşlı biri olarak, bu çağdaş insanın korkaklığı, hayatı değiştirmekten vazgeçmiş olması, eline verilen küçük konforlarla yetiniyor olan hali ve o büyük umutlardan vazgeçmiş hali beni çok üzüyor. Bunu söylemek çok ayıp ama bilgisayarlarının önünde sadece o bilgisayardan kendilerine gelen bilgi ile yetinen o çağdaş beyaz yakalı genç kalabalık, iyi eğitimli ama cehalet içinde. Çünkü uzmanlar ve uzmanlıkları kadar dünyayı görüyorlar. Büyükannem bana şöyle derdi: ‘Şahika, kurbağalar gökyüzünü kuyunun ağzı kadar sanırlarmış. Halbuki onun ötesinde çok kocaman bir gökyüzü var’. Şimdi ben hep bu genç kuşağın, inançlarını kaybetmiş olan çağdaş insanın hep o küçücük dünyalarının tavanı kadar gökyüzünü gördükleri kanaatindeyim. O kuyudan çıkmaya korkuyorlar sanki. Bu ‘Karanlıklar Korkusu’ oyununu tam da işte o küçük dünyasına sıkışmış, o küçük şirketinde elde ettiği küçük başarılarıyla övünmeyi dünyanın en büyük mutluluğu sayan, halbuki gözden çıkarılmak üzere hep kapının ağzında bekletildiğinin farkında olmayan ve ilk planda kapıya konduğunda da inanılmaz depresyonlar yaşayan o yeni kuşağın, aslında aydın olması gereken ama cehaleti hiç sorgulamadan kabul eden insanların hayatını bir cins dile getiren bir oyun.”
Anımsayamayanları daha fazla merakta bırakmayayım. Daha önce Cumhuriyet’te yayımlanan ”Brüksel’de Karl Marx’ın İzini Sürmek” başlıklı pazar yazımdan bir paragrafla giderelim merakları: Karl Marx’ın arkadaşı Friedrich Engels ile birlikte 1847 yılında Brüksel’de yazdığı Komünist Partisi Manifestosu “Avrupa’da bir hayalet kol geziyor: Komünizm hayaleti!” sözleriyle başlıyor ve ünlü “Proleterlerin zincirlerinden başka kaybedecekleri şeyleri yoktur. Oysa, kazanacakları koskoca bir dünya vardır; bütün ülkelerin işçileri birleşin!” sözü ile sona eriyor. Fabrikalar kapanıyor, işyerleri iflas ediyor, çalışanlar işten çıkarılıyor. Belçikalı diken üstünde sıranın ne zaman kendisine geleceğini bekliyor. Umarım insanlar içinde bulundukları tragedyayı şimdi daha iyi anlarlar! l
03/03/2009, Erdinç Utku (İlk olarak Cumhuriyet Dergi’nin 1 Mart tarihli sayısında yayımlanmıştır.)
