Toplumlar arası görüşmeler, bölgeler arasındaki diyalog, bölünme senaryoları ve hükümet krizine alışık olan Belçikalılar birkaç günlüğüne de olsa siyasi iç çekişmelerden biraz uzaklaşma fırsatı buldular. Ekonomik kriz diğer tüm krizlerin bir müddet unutulmasını sağladı. Kahve makinesinin olduğu yere muzip bir arkadaşımız kocaman bir liste asmış. “2007 Yılında dünyanın en güvenli bankaları” yazıyor listenin başında. Standard & Poor’s, Moody’s ve Fitch gibi değerlendirme kuruluşlarının verdikleri puanlara gore dünyadaki bankaları sıralamışlar. Bu sıralamada Dexia 13’üncü, Fortis ise 46’ncı sırada yer alıyor. Hafta başında yaşananları görünce bu listeye gülmemek mümkün değil. Hafta başında yaşanan Fortis ve Dexia krizleri Belçikalılara kişi başına 700 Avro’ya mal olmuş. Geçen yılın ortasından itibaren Belçika’yı da etkisine alan kredi krizinin maliyeti ise kişi başına 7.300 Avro olarak hesaplandı. Ne borsada hissem ne de bahsi geçen bankalarda param var ama göz göre göre (göz görmeye görmeye) cebimizden paracıklar uçuvermiş. Başbakan Yves Leterme ve Başbakan Yardımcısı ve Maliye Bakanı Didier Reynders, Meclis Maliye Komisyonu’nda Fortis ve Dexia’ya yaptıkları son müdahaleleri savundular. Belçika hükümetinin banka kurtarma operasyonlarında 5.7 milyar Avro yatırım yaptığını söyleyen Başbakan Leterme, yatırımın boşa gitmeyeceğini özellikle vurguladı ve geçmişten örnekler verdi. Hafta başındaki banka kurtarma işlemlerinde Belçika, Lüksemburg ve Hollanda hükümetleri Fortis’e toplam 11.2 milyar Avro aktarırken, Belçika, Lüksemburg ve Fransa hükümetleri de Dexia’ya 6.4 Avro destek çıkmışlardı. Kısmi devletleştirme şeklinde yapılan müdahaleler olumlu sonuç verdi, Dexia ve Fortis hisselerindeki düşüş eğilimi
durdu, hatta artışa geçti. Borsalardaki
hastalık sokaktaki vatandaşı da vurdu. Ekonomi finans gazetesi De Tijd’ın hesaplamalarına göre kredi krizi Belçikalıya kişi başına 7.300 Avro’ya mal oldu. Kriz geçen yılın yarısından itibaren ailelerin mali varlıklarının 78 milyar Avro azalmasına yol açtı. Hisselerdeki ve yatırım fonlarındaki değer kaybı tüketimi 1.6 milyar azalttı. Ancak pahalı petrol ve Avro ve ekonomik yükselişten sonraki kaçınılmaz soğuma, Belçika ekonomisini olumsuz etkiledi. Büyük bankaların ekonomistleri Belçika ekonomisi büyüme oranını 2008’de yüzde 1.5, 2009’da ise yüzde 0.9 olarak tahmin ediyorlar. Bu rakamlar sıradan bir vatandaş için hiçbir şey ifade etmiyor. Hatta bir Belçikalı “krizden bana ne, ne bankada param var ne de borsada hissem var” diyerek son gelişmelerin yapay olduğunu ve gerçek hayatla hiç ilgisi bulunmadığını söyledi. Borsadaki yapay yönlendirmelerin ve oynamaların, reel ekonomi yerine rant ekonomisinin yaşamı yönlendirmesini eleştiren Belçikalılar da var. Ancak en güzel saptamayı arkadaşım Michael yaptı; “Kârı özelleştir, zararı devletleştir”. Bu da bana Özal’lı yıllar ve sonrasındaki Türkiye’yi anımsattı nedense. Belçika’da yapılan son banka operasyonları teorik düzeyde serbest pazar ekonomisinin yeniden sorgulanmasını gündeme getirirken, yurttaşların da sisteme olan güvenlerini sarstı. Son olarak önemli bir Belçikalı siyasi, “Müdahaleler istisna olarak kalmalı” dedi. Teorik düzeydeki tartışmalar bir tarafa, kriz sıradan vatandaşın sofrasına da indi. Hem bütçesine olumsuz yansıdı hem de sohbetlerde yerini aldı. Bankacılık sistemini sorgulamaya başlayan Avrupalının bir gün sistemi de sorgulamaya başlama şansı hâlâ var!
05/10/2008, Erdinç Utku
