« Politique » dergisinin ekim ayında çıkan 36. sayısı, Belçika’da (özellikle Brüksel’de) yaşayan Türk toplumunu ele aldı. Türklerin etnik, dinsel, vs... tanıtımı yaptıldıktan sonra, toplumumuzun buradaki siyasi atılımlarına da değinilmiş. Sadece aktif siyaset değil, dernekçilik de analiz edilmiş. Ve bir hayli önemli saptamalar yapılmış.
Dışarıdan “güçlü, birlik içinde çalışan” bir toplum gibi görünmesine rağmen Türk topluluğu, içeriden bakınca birçok açıdan bölünmüş. Siyaset (sağ-sol, AB tartışmaları,...), din (laik – şeriatçı – ılımlı islamcı – İslam dışındaki dinler), etnik köken, bu bölünme faktörlerinin önde gelenleri. Tabii bu farklılıklar, Türkler arasında yoğun olarak yürütülen dernekçilik faaliyetlerinde de göze çarpıyor. Yazarlar, dernekler arası bağları açığa çıkarmak için ilginç bir yöntem kullanmış. 1998’den bu yana Resmi Gazete’de (Moniteur Belge) yayınlanan tüm dernek Yönetim Kurulu değişiklikleri karşılaştırılıp, ortak şahıslar belirlenmiş. Bu yöntemin ne kadar güvenilir olduğu tartışılır (zaten yazarlar da sonuçları bilimsel olarak değerlendirmemeye özen göstermiş): bir şahıs, gayet doğal olarak iki farklı dernekte kişiliğinin farklı iki yönünü sergileyebilir ve bu, o dernekler arasındaki herhangi bir bağı kanıtlamaz. Ama yine de araştırmanın sonucu ilginç. Birbirlerine tamamen zıt olarak görünebilecek oluşumlar, ortak yöneticiler tarafından yönetilebiliyor. Ve karşıt fikirdeki bazı dernekler, ortak girişimlerde buluşabiliyor. Bu ilginç durumun nedenini çözmek, Türk toplumunu daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir:
- İlk olarak Türk dernek ve oluşumları, genelde sadece tek fikir ekseninde dönmüyor. Yazının başında saydığımız siyaset, din ve etnik köken faktörleri, birbirinden soyutlanmış kavramlar gibi algılanmıyor. Dini bir felsefeye dayalı bir oluşumun bile siyaset ve etnik konularda izlediği belirli bir çizgi var. Bu anlamda, derneklerin aralarındaki bağlar, konulara göre değişebiliyor. Sağcısı-solcusu, Ermeni anıtına karşı birlikte yürüyüş düzenleyebiliyor; veya laik ve dinci AB konusunda aynı fikri paylaşabiliyor.
- Bu durum, 70’li yıllardan itibaren bölünmüş ve birbirine karşı kin beslemiş Türk toplumunun mücadelesini yürütme şekli açısından büyük bir ilerlemeyi işaret ediyor; değişik fikirdeki insanlar artık çatışmadan bir araya gelip ve objektif bir şekilde görüşlerini savunup ortak yönler belirleyebiliyor. Fakat taban tabana zıt bazı oluşumların belirli konularda ortak hareket etmeleri, başka izlenimleri de beraberinde getiriyor: Türk dernekleri, genellikle amaç odaklılar; o amaca ulaşırken kullanılan yönteme ve en önemlisi o yöntemin doğuracağı sonuçlara pek dikkat etmiyorlar, hatta onları algılamakta güçlük çekiyorlar. Ve ortak hareket eden bazı derneklerin, amaçları aynı olarak gözükse de, o amaca ulaşmak istemelerinin arkasındaki nedenler çoğu zaman değişik. Fakat yine de birlikte hareket ediliyor. O yüzden konular sadece yüzeysel şekilde algılanıyor. Ve oluşumlar, bu yüzeysellik yüzünden birbirlerini gerçek anlamda tanımıyor ve derin yanılgılara düşüyorlar. Bu, aslında genel olarak Türk toplumunun en büyük eksikliğini de teşkil ediyor: odaklandığımız amaçların tüm ayrıntılarını bilmemek; başka olanakları araştırmamak; sonuçları ve sonraki hamleleri hesap edememek.
Son zamanlarda Türklerin aktif siyasete girmesiyle derneklerimizin stratejik önemi ve itibarı büyük oranda yükselmiştir. Ancak ardından yaşanan bazı siyasi yakınlaşmalar, derneklerimiz arsındaki ilginç ve karmaşık bağların, Belçika siyasetine de taşınma riskini doğurmuştur. (Konunun devamı, bir sonraki yazıda örnekle gelecek)
Erdem Resne – 9 Ocak 2005
